2026 жылдан бастап не өзгерді
- Бірнеше декларацияның орнына бір декларация. 590.00 нысаны ПҚӨС-ты, экспортқа рента салығын, тарихи шығындарды өтеу бойынша төлемді және ҚПҚ-ға роялтиді қамтиды — әрқайсысы өз қосымшасында.
- Қатты пайдалы қазбаларға роялти — 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап. ҚР СК 90-тарауы 2027 жылдан бастап қолданысқа енгізіледі. ПҚӨС-тың орнына роялтиді бұрын жер қойнауын пайдалану құқығы берілмеген аумақтарда 2026 жылғы 31 желтоқсаннан кейін берілген ҚПҚ барлауға немесе өндіруге лицензиялар бойынша жер қойнауын пайдаланушылар ғана төлейді; шайып алу және уран өндіру алып тасталған. База — өткізілген шикізаттың құны (өндірістік өзіндік құн плюс 20%-дан төмен емес, биржалық металдар үшін — LME/LBMA орташа бағасы бойынша), мөлшерлемелер — кенді шикізат үшін 13%, концентраттар үшін 10%, металдар мен қорытпалар үшін 7%. 2026 жылы 590.07 қосымшасы толтырылмайды: қолданыстағы жобалар ПҚӨС төлейді.
- ҚПҚ-ға ПҚӨС. Алтын мен күміс үшін орташа биржалық бағаға қарай 7,5%-дан 11%-ға дейінгі прогрессивті шкала енгізілді; уран үшін мөлшерлеме өндіру көлеміне және концентрат бағасына байланысты; техногендік минералдық түзілімдерден алынған пайдалы қазбалар үшін 0,1 төмендету коэффициенті қолданылады (783-бап); өндіру 31.12.2022-ден кейін басталған, ал ішкі пайдалылық нормасы 15%-дан аспайтын кен орындары үшін өнеркәсіптік өндіру басталғаннан бастап 60 ай ішінде 0% мөлшерлеме болуы мүмкін (781-баптың 3-тармағы); табиғи монополияларға, энергетиктерге, әлеуметтік объектілерге және атаулы көмек алушыларға жеткізілетін көмір үшін — 0,01 коэффициенті.
- Мұнайға ПҚӨС. 2026 жылы өндірудің жылдық көлеміне қарай 5–18% шкаласы қолданылады (ішкі нарықта — 0,5 коэффициентімен). 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап мөлшерлеме бір мезгілде өндіру көлеміне де, әлемдік бағаға да (19%-дан 67%-ға дейін) ішкі нарық үшін теңестіру коэффициентімен байланысты болады (ҚР СК 778-бабы).
- Экспортқа рента салығы. 2026 жылы оны ПҚӨС төлеушілер де төлейді; тек тұрақты режимі бар ӨБК бойынша көлемдер және баламалы салықты төлеушілер босатылған (ҚР СК 835-бабы бойынша 746-баптың өтпелі редакциясы). 2027 жылдан бастап рента салығынан көмірсутектер бойынша ПҚӨС төлеушілер де босатылады. Мөлшерлеме — әлемдік бағаға қарай 0%-дан (баррель үшін 40 долларға дейін) 32%-ға дейін (749-бап).
Қалай тапсыру керек
- Әр келісімшарт бойынша бөлек тоқсандағы деректерді жинау: өндіру (және нормативтен тыс ысыраптар), өткізу, экспорт көлемдері, әлемдік бағалар мен баға белгілеулері бойынша құн, мұнай өндірудің жоспарланған жылдық көлемі.
- Қажетті қосымшаларды толтырып, қорытындыларды декларацияға көшіру: 590.00.001 — көмірсутектерге және ҚПҚ-ға ПҚӨС (590.01 және 590.02-ден); 590.00.002 — КТПҚ-ға, емдік балшықтарға және жерасты суларына ПҚӨС (590.03 және 590.04-тен); 590.00.003 — рента салығы (590.05-тен); 590.00.004 — тарихи шығындар (590.06-дан); 590.00.005 — ҚПҚ-ға роялти (590.07-ден, 2027 жылдан бастап).
- Жалпы бөлікте — ЖСН/БСН, тоқсан, валюта коды, декларация түрі, ұсынылған қосымшалардың тізбесі.
- Декларацияны салық төлеушінің кабинеті (МКК веб-қосымшасы), салықтық мобильді қосымша немесе салық органының АЖ-ға (СОНО АЖ) қосылған бухгалтерлік бағдарлама арқылы заңды тұлғаның ЭЦҚ-сымен қол қойып, электрондық түрде тапсыру. Қағаз нұсқасына (екі данада) жол беріледі, бірақ іс жүзінде жер қойнауын пайдаланушылар есептілікті электрондық түрде тапсырады.
- Форматтық-логикалық бақылаудың қорытындысы бойынша «Құжат қабылданды» мәртебесін күту: осыдан кейін ғана есептілік ұсынылған болып есептеледі (ҚР СК 115-бабының 5-тармағы). «Құжат қабылданбады» мәртебесі декларацияның жоқ екенін білдіреді.
- Салықтарды тоқсаннан кейінгі екінші айдың 25-іне дейін орналасқан жері бойынша төлеу. Егер Үкімет шешімі бойынша ПҚӨС немесе рента салығы өніммен төленсе — қосымша 531.00 тапсыру.
Қосымшалар
- 590.01 — көмірсутектерге ПҚӨС: шикі мұнай, газ конденсаты, табиғи газ, жылдық түзету.
- 590.02 — КТПҚ-дан басқа минералдық шикізатқа ПҚӨС.
- 590.03 — жерасты суларына ПҚӨС.
- 590.04 — кең таралған пайдалы қазбаларға және емдік балшықтарға ПҚӨС.
- 590.05 — экспортқа рента салығы.
- 590.06 — тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем (келісімшарттың және құпиялылық туралы келісімнің нөмірі мен күні, төлеуге жататын сома).
- 590.07 — КТПҚ-дан басқа ҚПҚ-ға роялти (2027 жылдан бастап).
Ерекшеліктер
- Мұнайға ПҚӨС-ты жылдық түзету. Жыл ішінде мөлшерлеме өндірудің жоспарлы көлемі бойынша қолданылады. Егер нақты жылдық көлем мөлшерлемені өзгертсе, ПҚӨС IV тоқсан үшін декларацияда қайта есептеледі (ҚР СК 777-бабының 3-тармағы): 590.01 қосымшасының түзету бөлімінде нақты көлем және I–III тоқсандар үшін сомалар көрсетіледі.
- Технологиялық сынама алуға және зерттеулерге берілген көлем, егер ол сатылмаса және қайта өңделмесе, базадан алып тасталады (771-баптың 3-тармағы).
- Өндірілген ҚПҚ көлемі нормативтен тыс ысыраптарды ескере отырып айқындалады; тоқсандағы өндіру туралы мәліметтерді жер қойнауын пайдаланушы жер қойнауын зерттеу жөніндегі уәкілетті органға екінші айдың 15-іне дейін береді (779-бап).
- КТПҚ-ға, емдік балшықтарға және жерасты суларына ПҚӨС мөлшерлемелері жылдың 1 қаңтарындағы АЕК-пен көрсетілген; жерасты суларын бөлек есепке алу болмаған кезде ең жоғары мөлшерлеме қолданылады (786-бап).
- Тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем жаңа аумақтарда 31.12.2017-ден кейін берілген ҚПҚ-ға лицензиялар бойынша (767-бап) және кейіннен өндірусіз тек барлауға арналған келісімшарттар бойынша төленбейді.
- Егер мерзімнің соңғы күні демалыс немесе мереке күніне түссе, мерзім ең жақын жұмыс күніне ауыстырылады (ҚР СК 64-бабының 2-тармағы).
- 2026 жылдан бастап тапсыру мерзімін ұзарту жоқ; қабылданған декларацияны кері қайтарып алуға болмайды (ҚР СК 115-бабының 9-тармағы) — қателер тек қосымша декларациямен немесе хабарлама бойынша декларациямен түзетіледі (ҚР СК 116-бабы). Тексеруге дейін берілген қосымша декларация бойынша қосымша төлем жауапкершілікке тартылмай, бірақ өсімпұлмен енгізіледі.
- Егер декларация мерзімінде тапсырылмаса, салық органының АЖ нөлдік көрсеткіштермен «автоматты» есептілікті өзі қалыптастырады (ҚР СК 115-бабының 6-тармағы); салық салу объектісі болған кезде оған міндетті түрде қосымша декларация беріледі (115-баптың 7-тармағы).
- Тексеріліп жатқан немесе шағым жасалып жатқан кезеңге қосымша декларация беруге болмайды (ҚР СК 116-бабының 3-тармағы).
Әдеттегі қателер
- IV тоқсан үшін декларацияда мұнайға ПҚӨС-тың жылдық түзетуін қолданбау.
- 2026 жылы — 90-тарау күшіне енгенге дейін — ҚПҚ-ға роялти бойынша қосымшаны толтыру.
- 2026 жылы ПҚӨС төлеушілердің тек 2027 жылдан бастап қолданыла бастайтын босатуға үміттеніп, рента салығын төлемеуі.
Жиі қойылатын сұрақтар
Біз 2015 жылғы келісімшарт бойынша мыс өндіреміз. Біз роялтиге көшеміз бе?
Жоқ. 2027 жылдан бастап ҚПҚ-ға роялти тек жаңа аумақтарда 31.12.2026-дан кейін берілген лицензияларға қатысты. Қолданыстағы жер қойнауын пайдаланушылар ПҚӨС төлеуді жалғастырады.
Мұнайға ПҚӨС төлейміз. 2026 жылы экспортқа рента салығын төлеу керек пе?
Иә. 2026 жылы рента салығынан босату тек баламалы салықты төлеушілерге және тұрақты режимі бар ӨБК бойынша көлемдерге қолданылады (ҚР СК 835-бабы). ПҚӨС төлеушілер үшін босату 2027 жылғы 1 қаңтардан бастап қолданыла бастайды.
Тарихи шығындарды өтеу бойынша төлем енді қайда көрсетіледі?
590.00 нысанына 590.06 қосымшасында. Егер жалпы сома 10 000 АЕК-тен аспаса, декларация біржолғы — өндіру басталған жылдан кейінгі жылдың 31 наурызына дейін.
Тек мұнай экспорттайтын трейдер 590.00 тапсыра ма?
Иә, экспортқа рента салығы бойынша: оны шикі мұнай мен шикі мұнай өнімдерін экспортқа өткізетін кез келген жеке және заңды тұлғалар төлейді (ҚР СК 746-бабы), босатылған көлемдер үшін ерекшеліктермен.