Салық өніммен қашан төленеді
Әдетте жер қойнауын пайдаланушылардың салықтары ақшамен төленеді. Бірақ шикі мұнай мен газ конденсаты бойынша ПҚӨС пен экспортқа рента салығы Үкімет шешімі бойынша уәкілетті органмен қосымша келісім бойынша уақытша, толық немесе ішінара заттай нысанда төленуі мүмкін (ҚР СК 748-бабының 2-тармағы, 772-бабының 2-тармағы, 819-бабы). Роялти және өнімді бөлу бойынша Қазақстан Республикасының үлесі, егер бұл ӨБК-де немесе тұрақты режимі бар келісімшартта көзделсе және Үкімет мемлекет атынан алушыны айқындаса, өніммен төленеді (818-бап). Берілетін көлем, оның ақшалай бағасы және өткізу тәртібі Үкімет бекіткен тәртіппен айқындалады. ПҚӨС пен рента салығын заттай төлеу көлемі ақшамен есептелген сомаға балама болуға тиіс.
Қалай тапсыру керек (жер қойнауын пайдаланушы)
- Тоқсан қорытындысы бойынша деректерді жинау: өндіру көлемі, заттай нысандағы салықтың пайызы, заң мен келісімшарт бойынша берілетін көлем, нақты берілген көлем, келісімшарттағы (немесе Үкімет белгілеген тәртіп бойынша) шартты баға, әр төлем бойынша бюджеттік сыныптама коды.
- 531.01 қосымшасын (міндеттеме есебіне беру) және декларацияны толтыру: жалпы бөлікте «А — жер қойнауын пайдаланушы» санатын, «декларация» есептілік түрін белгілеу, мемлекет атынан алушының БСН-ін, келісімшарттың күні мен нөмірін, валюта кодын көрсету (егер келісімшартта шетел валютасында есеп айырысу көзделсе — осы валютада толтыру).
- Декларацияны салық төлеушінің кабинеті (МКК веб-қосымшасы), салықтық мобильді қосымша немесе салық органының АЖ-ға (СОНО АЖ) қосылған бухгалтерлік бағдарлама арқылы заңды тұлғаның ЭЦҚ-сымен қол қойып, электрондық түрде тапсыру. Қағаз нұсқасына (екі данада) жол беріледі, бірақ іс жүзінде жер қойнауын пайдаланушылар есептілікті электрондық түрде тапсырады.
- Форматтық-логикалық бақылаудың қорытындысы бойынша «Құжат қабылданды» мәртебесін күту: осыдан кейін ғана есептілік ұсынылған болып есептеледі (ҚР СК 115-бабының 5-тармағы). «Құжат қабылданбады» мәртебесі декларацияның жоқ екенін білдіреді.
Қалай тапсыру керек (мемлекет атынан алушы)
- Тоқсан сайын — 531.02 (қабылдау, өткізу, ақшаны аудару) және 531.03 (өткізілмеген қалдықтар) қосымшаларымен ағымдағы төлемдердің есеп-қисабы («есеп-қисап» есептілік түрі) екінші айдың 15-іне дейін; ағымдағы төлемдерді аудару — екінші айдың 25-іне дейін, өткізуден түскен түсімнен өтелетін шығыстарды шегергендегі мөлшерде.
- Өткен кезеңдерде алынған және I тоқсанда өткізілген өнім бойынша ағымдағы төлемдер алдыңғы жылғы IV тоқсан үшін қосымша есеп-қисапта көрсетіледі.
- Жыл қорытындысы бойынша — декларация (жылдағы қорытынды деректер) 31 наурызға дейін және осы мерзімнен кейін 10 күнтізбелік күннен кешіктірмей түпкілікті төлем.
- Жылдық декларацияны тапсыру мерзімінен кейін осы жыл үшін ағымдағы төлемдердің есеп-қисаптарын беруге немесе түзетуге болмайды (ҚР СК 818-бабы 6-тармағының 1) тармақшасы).
Қосымшалар
- 531.01 — жер қойнауын пайдаланушы толтырады: пайдалы қазбаның коды мен атауы, өлшем бірлігі, өндіру көлемі, заттай нысандағы салық мөлшері (%), берілетін көлем, шартты баға, берілетін және берілгеннің есептік құны, нақты берілген көлем, БСК.
- 531.02 — алушы толтырады: қабылданған, өткізілген көлемдер және бюджетке аударылған ақша.
- 531.03 — алушы толтырады: кезеңнің басындағы және соңындағы өткізілмеген өнімнің қалдықтары (басындағы қалдық алдыңғы есеп-қисаптан немесе декларациядан алынады).
Ерекшеліктер
- 531.01-дегі шартты баға дербес шотта орындалған және мерзімі өткен міндеттемені көрсету және қамтамасыз ету тәсілдерін қолдану үшін пайдаланылады.
- Мемлекет атынан алушы заттай төлеуге байланысты қызмет бойынша КТС және ҚҚС бойынша декларацияларды тапсырмайды (ҚР СК 818-бабының 6-тармағы).
- Өнім нақты жөнелтілген күннен бастап ПҚӨС пен рента салығын бюджетке толық және уақтылы аударуға мемлекет атынан алушы жауапты болады (819-баптың 7-тармағы).
- ҚР үлесі бойынша артық берілген көлем өтінішсіз мерзімі өткен міндеттеменің есебіне жатқызылады (ҚР СК 124-бабы).
- 531.00 нысаны негізгі декларацияны алмастырмайды: ПҚӨС пен рента салығы 590.00-де, ӨБК бойынша роялти мен ҚР үлесі — 500.00-де есептеледі.
- Егер мерзімнің соңғы күні демалыс немесе мереке күніне түссе, мерзім ең жақын жұмыс күніне ауыстырылады (ҚР СК 64-бабының 2-тармағы).
- 2026 жылдан бастап тапсыру мерзімін ұзарту жоқ; қабылданған декларацияны кері қайтарып алуға болмайды (ҚР СК 115-бабының 9-тармағы) — қателер тек қосымша декларациямен немесе хабарлама бойынша декларациямен түзетіледі (ҚР СК 116-бабы). Тексеруге дейін берілген қосымша декларация бойынша қосымша төлем жауапкершілікке тартылмай, бірақ өсімпұлмен енгізіледі.
- Егер декларация мерзімінде тапсырылмаса, салық органының АЖ нөлдік көрсеткіштермен «автоматты» есептілікті өзі қалыптастырады (ҚР СК 115-бабының 6-тармағы); салық салу объектісі болған кезде оған міндетті түрде қосымша декларация беріледі (115-баптың 7-тармағы).
- Тексеріліп жатқан немесе шағым жасалып жатқан кезеңге қосымша декларация беруге болмайды (ҚР СК 116-бабының 3-тармағы).
Жиі қойылатын сұрақтар
Егер біз ПҚӨС-ты ақшамен төлесек, 531.00 керек пе?
Жоқ. Нысан тек ақшалай нысан Үкімет шешімі бойынша немесе ӨБК/келісімшарт талаптары бойынша заттай нысанмен ауыстырылған кезде тапсырылады.
Заттай төлеу 590.00 тапсырудан босата ма?
Жоқ. ПҚӨС пен рента салығының сомасы 590.00-де есептеледі, ал 531.00 міндеттеменің өніммен қалай орындалғанын көрсетеді.
2026 жылы қандай жаңа қосымшалар пайда болды?
531.00 нысаны № 695 бұйрықпен 531.01 (жер қойнауын пайдаланушының беруі), 531.02 (алушының қабылдауы, өткізуі және аударуы) және 531.03 (алушыдағы қалдықтар) қосымшаларымен бекітілді.